Gandhici model, post-kolonyal ülkelerde siyasal ve ekonomik örgütlenmenin yerel topluluklar etrafında kurulmasını savunur. Bu modelde köyler, mahalleler, yerel meclisler, kooperatifler ve küçük üreticiler temel aktörlerdir. Devletin rolü sınırlı tutulur; karar alma süreçleri mümkün olduğunca yerel düzeye bırakılır. Ekonomide küçük ölçekli üretim, yerel yeterlilik, tarım, zanaat, kooperatifleşme ve topluluk dayanışması öne çıkar. Eğitim ve hukuk gibi kurumlar yerel kültürlerle uyumlu olacak şekilde düzenlenir. Amaç, post-kolonyal toplumlarda daha katılımcı, desantralize ve topluluk merkezli bir düzen kurmaktır.
Nehrucu model, post-kolonyal ülkelerde güçlü ve merkezi bir ulus-devlet kurulmasını savunur. Bu modelde merkezi hükümet, bürokrasi, planlama kurumları, modern hukuk sistemi ve ulusal eğitim politikaları temel aktörlerdir. Devlet, ekonomik kalkınmayı yönlendirir; sanayileşme, altyapı yatırımları, bilimsel eğitim, teknoloji transferi ve büyük ölçekli kamu projeleri öncelik kazanır. Ulusal birlik, ortak vatandaşlık, laik yönetim ve kurumsal kapasite inşası önemli hedeflerdir. Amaç, post-kolonyal toplumları modern, üretken, merkezi olarak örgütlenmiş ve uluslararası sistemde güçlü devletler hâline getirmektir.